ಭಾರತದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪಯಣದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಗಳು, ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳು, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯ ಬಳಕೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನ ಎಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕು? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಈಗ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತೀವ್ರ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬಂದಿದೆ.
2026ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17ರಂದು Constitutional Conduct Group ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ IAS, IPS, IFS ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸೇವೆಗಳ 77 ನಿವೃತ್ತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರುವ ಮುಕ್ತ ಪತ್ರವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಇರುವ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ ಎಂಬ ಆತಂಕವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ. ಪತ್ರವು ಯಾವುದೇ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡು, ಸಂವಿಧಾನ, ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತತೆ ಮತ್ತು ತಟಸ್ಥತೆಗೆ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.
ಈ ಪತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಆರೋಪಗಳು ಮತ್ತು ಆತಂಕಗಳನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗಲೂ, ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿ ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣ, ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಯೋಜನೆಗಳ ಅನುಮತಿ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರ ಅನುಮತಿಗಳ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕುರಿತು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ.
12 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 2.16 ಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ
ಪತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರವೆಂದರೆ 2026ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ಕೇಂದ್ರ ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವಾಲಯದ ಮಾಹಿತಿಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ. ಅದರ ಪ್ರಕಾರ, 2014–15ರಿಂದ 2025–26ರವರೆಗೆ 2,15,943 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅರಣ್ಯೇತರ ಬಳಕೆಗೆ ತಿರುಗಿಸಲು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 62% ಭಾಗ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ಜಲವಿದ್ಯುತ್, ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಇದರ ವೇಗವೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ:
2014–15ರಿಂದ 2018–19: 74,705.68 ಹೆಕ್ಟೇರ್
2019–20ರಿಂದ 2023–24: 96,112.90 ಹೆಕ್ಟೇರ್
2024–25 ಮತ್ತು 2025–26ರ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ: 45,124.64 ಹೆಕ್ಟೇರ್
ಅಂದರೆ, ಮೊದಲ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ನಂತರದ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. 2025–26ರ ಒಂದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 26,858 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ದೊರೆತಿದೆ. 12 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಧಿಕ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ‘ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿ ತಿರುಗಿಸಲು ಅನುಮೋದನೆ’ ಎಂದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಮಿಯೂ ತಕ್ಷಣವೇ ನೆಲಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯನಾಶಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದರ್ಥವಲ್ಲ. ಅನುಮೋದನೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವಿಕ ಭೂಬಳಕೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.
ಮರು ಅರಣ್ಯೀಕರಣವೇ ಪರಿಹಾರವೇ?
ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬೇರೆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಬಳಸಿದಾಗ compensatory afforestation ಅಥವಾ ಪರಿಹಾರಾತ್ಮಕ ಅರಣ್ಯೀಕರಣದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ. ಆದರೆ ಮುಕ್ತ ಪತ್ರದ ಲೇಖಕರು, ಮೂಲ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಬೇರೆಡೆ ಮರಗಳನ್ನು ನೆಡುವುದರಿಂದ ಅದೇ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಪತ್ರ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಗ್ರೇಟ್ ನಿಕೋಬಾರ್ನ ಮಳೆಕಾಡಿಗೆ ಪರಿಹಾರಾತ್ಮಕ ಅರಣ್ಯೀಕರಣವನ್ನು ಸಾವಿರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದ ಹರಿಯಾಣದಂತಹ ಒಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು.
ಇಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇವಲ “ಎಷ್ಟು ಮರಗಳನ್ನು ನೆಡಲಾಗಿದೆ ” ಎಂಬುದಲ್ಲ. ಯಾವ ರೀತಿಯ ಅರಣ್ಯ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು? ಅದರಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಕೀಟಗಳು, ಸಸ್ಯಗಳು, ಜಲಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸರ ಸಂಬಂಧಗಳು ಎಲ್ಲಿ ಪುನಃ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತವೆ? ಒಂದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮಳೆಕಾಡು ಮತ್ತು ಬೇರೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಡಲಾದ ಮರಗಳ ತೋಟವನ್ನು ಪರಿಸರಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಒಂದೇ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ಒತ್ತಡ?
ಮುಕ್ತ ಪತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆರೋಪ National Parks, Wildlife Sanctuaries ಮತ್ತು ಅವುಗಳ Eco-Sensitive Zones (ESZs) ಕುರಿತಾಗಿದೆ.ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡುವಲ್ಲಿ National Board for Wildlife (NBWL) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ Standing Committee ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಸಮಿತಿಯ ಅನುಮೋದನೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲೂ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಎದ್ದಿವೆ. ಅರ್ಜಿದಾರರ ಪ್ರಕಾರ, 2014ರಿಂದ 2026ರವರೆಗೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಯೋಜನೆಗಳ ಪೈಕಿ 97%ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ದೊರೆತಿದೆ. ಈ ಅಂಶವು ಅರ್ಜಿದಾರರ ವಾದವಾಗಿದ್ದು, ಅಂತಿಮ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ತೀರ್ಪು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಾರದು.
2024 ಮತ್ತು 2025ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನಾಲ್ಕು ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 5,824 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ESZ ಭೂಮಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅಂಶವೂ ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ತೈಲ, ವಿದ್ಯುತ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ವಿಧದ ಯೋಜನೆಗಳು ಸೇರಿವೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಉದ್ದೇಶವೇ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಾದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುವಾಗ “ಯೋಜನೆಯ ಅಗತ್ಯ”ಕ್ಕಿಂತ “ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹೊರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ”ಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಆದ್ಯತೆ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ? ಇದು ಕೇವಲ ಪರಿಸರವಾದಿಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ; ನೀತಿ ರೂಪಿಸುವವರಿಗೂ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೂ, ನ್ಯಾಯಾಂಗಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ.
ಮುಂದಿನ ಲೇಖನ:
ಗ್ರೇಟ್ ನಿಕೋಬಾರ್: ಮಳೆಕಾಡು ವಿರುದ್ಧ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
