ವಿಶ್ರಾಂತ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮುಕ್ತ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಷಯ ಗ್ರೇಟ್ ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳು. ಪತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, 13,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆಕಾಡಿನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಹಾಗೂ ಸುಮಾರು 10 ಲಕ್ಷ ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವ ಯೋಜನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆತಂಕವಿದೆ.
ಇಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸುವುದು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮಳೆಕಾಡು ಎಂದರೆ ಮರಗಳು + ಮಣ್ಣು + ಜಲಮೂಲಗಳು + ಪಕ್ಷಿಗಳು + ಸಸ್ತನಿಗಳು + ಸರೀಸೃಪಗಳು + ಕೀಟಗಳು + ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು + ಕಾರ್ಬನ್ ಸಂಗ್ರಹ + ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಮಾನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಎಲ್ಲವೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವ ಸಂಕೀರ್ಣ ಜೀವವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಒಮ್ಮೆ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತುಂಡಾದರೆ, ಅದನ್ನು ಕಾಗದದ ಮೇಲಿನ “compensatory plantation” ಮೂಲಕ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ.
2023ರ ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾನೂನು; ಏನು ಬದಲಾಗಿದೆ?
2023ರಲ್ಲಿ Forest (Conservation) Act, 1980ಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು Van (Sanrakshan Evam Samvardhan) Adhiniyam, 1980 ಎಂದು ಮರುಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಮುಕ್ತ ಪತ್ರದ ವಿಶ್ರಾಂತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಈ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಕೆಲವು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಿಂದಿನ ರೀತಿಯ ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ ಎಂದರೆ, ಇದು ಕೇವಲ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆ ಅಲ್ಲ; “ಅರಣ್ಯ” ಎಂಬ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಯಾವ ಭೂಮಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ನಿಯಮಗಳು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಕಾನೂನು ಬದಲಾವಣೆಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ, ರಾಜ್ಯವಾರು ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪುಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
ಪರಿಸರ ಅನುಮತಿ ಮೊದಲು? ಅಥವಾ ನಂತರವೂ ಸಾಧ್ಯವೇ?
ಈ ಚರ್ಚೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಕಾನೂನುಸಂಬಂಧಿ ಭಾಗ post-facto environmental clearance. 2026ರ ಜುಲೈ 29ರಂದು Vanashakti v. Union of India ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಪರಿಸರ ಅನುಮತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕುರಿತು ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಕಾರ, 2006ರ EIA Notification ಅಡಿಯಲ್ಲಿ prior environmental clearance ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಯಮವಾಗಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ post-facto clearance ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತರಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರವಿದ್ದರೂ, ಅದನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ notification ಮೂಲಕವೇ ಮಾಡಬೇಕು; ಕೇವಲ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ Office Memorandum ಮೂಲಕ ಅನಿಯಮಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಅಂದರೆ, “ಮೊದಲು ಯೋಜನೆ ಆರಂಭಿಸಿ, ನಂತರ ಪರಿಸರ ಅನುಮತಿ ಪಡೆಯಬಹುದು” ಎಂಬ ಸರಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಈ ತೀರ್ಪಿನಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಯೋಜನೆ ಆರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ಅಂದಾಜಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಹಾನಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಹಣ ಅಥವಾ ದಂಡದ ಮೂಲಕ ಸರಿಪಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದು ; ಎರಡೂ ಒಂದೇ ವಿಷಯವಲ್ಲ.
‘ಅಭಿವೃದ್ಧಿ’ ಎಂದರೆ ನಿಜವಾಗಿ ಏನು? ಮುಕ್ತ ಪತ್ರದ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇದೇ. ರಸ್ತೆಗಳು ಬೇಕು, ರೈಲು ಬೇಕು, ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಕು, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಬೇಕು, ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಬೇಕು, ಉದ್ಯೋಗವೂ ಬೇಕು ಆದರೆ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಗಾಳಿ, ಸುರಕ್ಷಿತ ನೀರು, ಕಾಡು, ನದಿಗಳು, ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನವೂ ಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಶ್ನೆ “ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬೇಕೇ ಬೇಡವೇ?” ಎಂಬುದಲ್ಲ.
“ಯಾವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ? ಎಲ್ಲಿ? ಎಷ್ಟು? ಯಾವ ಪರಿಸರ ಬೆಲೆಗೆ? ಮತ್ತು ಆ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಯಾರು ಪಾವತಿಸುತ್ತಾರೆ?” ಎಂಬುದೇ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಅರಣ್ಯ ಕಳೆದುಹೋದರೆ ಪರಿಣಾಮ ಯಾರ ಮೇಲೆ? ಕಾಡಿನ ಮರಗಳು ಕಡಿದಾಗ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಕೇವಲ ಕಾಡಿನೊಳಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಅರಣ್ಯ ನಾಶದಿಂದ ಮಣ್ಣಿನ ಕೊಚ್ಚಿಹೋಗುವಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಬಹುದು; ನದಿಗಳ ಹರಿವು ಮತ್ತು ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು; ಭೂಗರ್ಭಜಲ ಮರುಪೂರಣಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತ ಬೀಳಬಹುದು; ಮಾನವ–ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಘರ್ಷ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು; ಸ್ಥಳೀಯ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶದ ಮಾದರಿಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು; ಕಾರ್ಬನ್ ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು; ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳು ತುಂಡಾಗಬಹುದು; ಅಪರೂಪದ ಸಸ್ಯ–ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಬಹುದು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಿಮಾಲಯ, ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತ, ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ ಮತ್ತು ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶಗಳಂತಹ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವೂ ದೊಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.
